Dworzec Roku 2024 — jak odrestaurowano zabytkowy dworzec w Zakopanem

14 listopada 2024 roku, podczas XIV Kongresu Kolejowego w Warszawie, jury konkursu „Dworzec Roku 2024” przyznało Nagrodę Główną stacji w Zakopanem. To siódma edycja plebiscytu organizowanego przez Fundację „Pro Kolej”. Za architekturę zmodernizowanego obiektu odpowiadała pracownia Kahl-Gaczorek Architekci, a za projekt wnętrz — Bernatowicz Architektura, prowadzona przez Aleksandra Bernatowicza.

Brama w Tatry z ponadstuletnią historią

Przygoda Zakopanego z koleją zaczęła się w 1899 roku, gdy staraniem hrabiego Władysława Zamoyskiego powstała linia do stolicy polskich gór. Dla regionu był to przełom — kolej otworzyła Podhale na kuracjuszy, artystów i turystów. W okresie międzywojennym to właśnie tu wjeżdżała legendarna Luxtorpeda, pokonująca trasę z Krakowa w około dwie godziny. Dziś stacja pozostaje węzłem komunikacyjnym u wrót Tatr, a sprawne połączenie kolejowe bywa realną alternatywą dla zatłoczonej „zakopianki”.

Renowacja: zabytek w służbie ruchu turystycznego

Modernizacja wnętrz dworca była częścią większego przedsięwzięcia — budowy nowego centrum komunikacyjnego miasta, obejmującego także dworzec autobusowy, wielopoziomowy parking i przebudowę placu; inwestorem jest Gmina Miasto Zakopane. Według danych pracowni projekt wnętrz powstał w 2020 roku, realizację prowadzono od 2021, a odnowiony dworzec zaczął służyć podróżnym w 2023 roku. Prace przy samej stacji objęły też infrastrukturę torową: nowy układ torów i perony, obniżenie torowiska o około metr (co ułatwia wsiadanie osobom o ograniczonej mobilności) oraz wydłużenie torów, umożliwiające obsługę dłuższych składów. To właśnie połączenie dostępności z poszanowaniem zabytku podkreślało jury.

Wnętrza Bernatowicz Architektura: butelkowa zieleń i mosiądz

Rola pracowni Bernatowicz Architektura polegała na przywróceniu wnętrzom dawnego charakteru przy jednoczesnym wprowadzeniu współczesnego designu. Prace poprzedziła współpraca z konserwatorem zabytków i badania, które pozwoliły odkryć oryginalną tkankę budynku — pierwotne kolory elewacji, okien i drzwi. Zachowano oryginalny układ ścian w strefie wejściowej, a odkryte na klatkach schodowych historyczne elementy poddano konserwacji. Kluczowym gestem kolorystycznym stała się butelkowa zieleń, odczytana z pierwotnej barwy zabytkowej stolarki okiennej. Uzupełniły ją ciepła biel, złote akcenty mosiądzu i dekoracyjnych listew oraz drewniane belki. Wnętrza dopełniły meble polskich producentów (m.in. Fameg) oraz instalacja artystyczna w strefie wejścia. Jak zaznacza Aleksander Bernatowicz, celem było odtworzenie klimatu budynku sprzed ponad stu lat i wzbudzenie zachwytu u pasażerów przyjeżdżających koleją do Zakopanego. Warto oddzielić kompetencje: bryła i architektura obiektu to domena Kahl-Gaczorek Architekci, natomiast utrzymana w duchu art déco i motywach podhalańskich aranżacja wnętrz — Bernatowicz Architektura. Projektanci pracowali przy tym w warunkach ograniczonego budżetu i wobec elementów zrealizowanych wcześniej przez inne zespoły (posadzki gresowe, szklane balustrady z góralskim nadrukiem, instalacje), które musieli twórczo zestroić z własną koncepcją.

Co znaczy „Dworzec Roku”

Konkurs „Dworzec Roku” to organizowany przez Fundację „Pro Kolej” plebiscyt oceniający jakość polskich dworców — ich funkcjonalność, dostępność, estetykę i rolę dla lokalnej społeczności. W edycji 2024 wpłynęło 128 zgłoszeń ze wszystkich 16 województw; do audytów zakwalifikowano 17 obiektów, a w finałowej siódemce znalazły się Dąbrowa Górnicza, Goleniów, Konin, Siedlce, Wadowice, Włocławek i Zakopane. Nagroda Główna dla Zakopanego oznacza zwycięstwo w całym konkursie; odrębną Nagrodę Publiczności zdobył dworzec w Dąbrowie Górniczej.

Wyróżnienie potwierdza, że renowacja zabytkowego obiektu użyteczności publicznej może łączyć rygor konserwatorski z realnym komfortem podróżnych. Dla Zakopanego to nie tylko odnowiony budynek, lecz wizytówka miasta — pierwsze wnętrze, jakie widzi turysta docierający koleją w Tatry.