Drugie życie zabytku. Koncepcja adaptacji browaru i manufaktury w Węgrowie

Jak przywrócić do życia zniszczone, zabytkowe budynki, nie udając, że czas się nie zmienił? Odpowiedzią Inicjatywy Projektowej jest nagrodzona w konkursie koncepcja adaptacji dawnego browaru i manufaktury w Węgrowie — projekt, w którym współczesne materiały i technologia służą poszanowaniu historycznej tkanki, a nie jej imitacji.

Zadanie: zaplecze parku w murach zabytku

Zabytkowe budynki browaru i manufaktury miały pełnić funkcję zaplecza gastronomicznego, sanitarnego i administracyjnego dla sąsiadującego z nimi parku. Największym wyzwaniem projektowym okazało się dopasowanie istniejącego układu funkcjonalnego do potrzeb nowych użytkowników przy jak najpełniejszym zachowaniu i poszanowaniu oryginalnej substancji. To jeden z najtrudniejszych typów zadań w architekturze — praca „w środku” zabytku, gdzie każda decyzja o wyburzeniu, przebiciu czy nadbudowie musi być negocjowana z historyczną strukturą i wymogami konserwatorskimi.

Szklany łącznik zamiast rekonstrukcji

Głównym założeniem było połączenie dwóch niezależnych dotąd budynków w jeden organizm. Pracownia rozwiązała to za pomocą szklanego, dwukondygnacyjnego łącznika, ustawionego prostopadle do bryły browaru i wypełniającego szczelinę między adaptowanymi zabytkami. Kluczowa jest tu przyjęta filozofia konserwatorska. Zgodnie ze współczesną myślą o ochronie zabytków projektanci świadomie zrezygnowali z odbudowy zniszczonej części budynku i dachu manufaktury w sposób imitujący dawną zabudowę. Materiały użyte do odtworzenia historycznej formy są jawnie współczesne: w miejscu drewnianej konstrukcji dachu zastosowano konstrukcję stalową o zbliżonym rozstawie i gabarytach, a pokrycie nowych fragmentów dachu stanowią wielkoformatowe tafle szkła. Nowe czytelnie odróżnia się od starego — a przez ten kontrast podkreśla wartość tego, co oryginalne.

Skala kameralna, waga precedensowa

To niewielki obiekt — powierzchnia zabudowy około 254 metrów kwadratowych, powierzchnia użytkowa około 298 metrów kwadratowych — ale jego znaczenie wykracza poza metraż. Sąd konkursowy, doceniając koncepcję, zwrócił uwagę na ciekawe rozwiązanie powierzchni wielofunkcyjnej obsługi parku jako przeszklonej, wschodniej części manufaktury, dzięki któremu uzyskano przestrzenny efekt budynku użyteczności publicznej. Jury sygnalizowało zarazem kwestie do dopracowania — między innymi wielkość przeszklenia i związane z nim nasłonecznienie od strony południowej. Taka rzeczowa ocena dobrze pokazuje, że projekt traktowano jako realny punkt wyjścia do realizacji. Inwestorem przedsięwzięcia jest miasto Węgrów.

Dlaczego to instruktażowy przykład

Adaptacja obiektów poprzemysłowych i zabytkowych to jeden z najtrudniejszych obszarów architektury — wymaga pogodzenia wymogów konserwatorskich, nowej funkcji i współczesnych standardów użytkowych. Projekt węgrowski pokazuje strategię, w której zabytek nie zostaje „zamrożony”, lecz włączony w bieżące życie miasta: staje się zapleczem parku, miejscem, do którego mieszkańcy mają realny powód, by przychodzić. Dla samorządów i instytucji dysponujących zabytkową substancją koncepcja z Węgrowa jest instruktażowym przykładem. Dowodzi, że drugie życie zabytku nie musi oznaczać ani pełnej rekonstrukcji, ani wyburzenia; może być czytelnym, uczciwym dialogiem między historyczną formą a współczesnym detalem.